پوخته‌یه‌ک له‌ ژیانی دوکتور محه‌ممه‌د سادق شه‌ره‌فکه‌ندی (سه‌عید)

دوکتور شه‌ره‌فکه‌ندی دووهه‌مین رێبه‌ری حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانه‌ که‌له‌ وڵاتێکی ئورووپایی له‌سه‌ر مێزی وتووێژ، له‌لایه‌ن تیرۆریسته‌کانی رێژیمی ئیسلامیی ئێرانه‌وه‌ شه‌هید کرا.

دوکتور شه‌ره‌فکه‌ندی پاش شه‌هید بوونی دوکتور قاسملوو به‌رپرسایه‌تییه‌کی گه‌وره‌ که‌وته‌ سه‌ر شانی. هه‌رچه‌ند که‌ ماوه‌ی رێبه‌رایه‌تییه‌کی درێژه‌ی نه‌کێشا، به‌ڵام له‌و ماوه‌ کورته‌شدا توانیی به‌ باشی وڵامده‌ری به‌رپرسایه‌تییه‌ مێژووییه‌که‌ی بێت.

دوکتور شه‌ره‌فکه‌ندی له‌ کاتێکدا بوو به‌ سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات که‌ جه‌مسه‌ری کۆمۆنیستیی رۆژهه‌ڵات تێکـڕووخا و خولێکی نوێ له‌ مێژووی مرۆڤایه‌تیدا ده‌ستی پێکرد.

دادگایه‌ک که‌ به‌ناوی دادگای میکۆنووس ناودێر کرا، رێبه‌رانی پایه‌به‌رزی رێژیمی ئێرانیان وه‌ک فرمانده‌رانی تیرۆری دوکتور شه‌ره‌فکه‌ندی و هاوڕێیانی مه‌حکووم کرد. حوکمێک که‌ رێژیمی ئیسلامیی ئێرانی له‌گه‌ڵ قه‌یرانێکی جیدی به‌ره‌وڕوو کرده‌وه.

 

منداڵێک به‌ هیوا و ئاره‌زوویه‌ک به‌ به‌رزایی “ته‌ره‌غه‌”

سادق شه‌ره‌فکه‌ندی، رێکه‌وتی 21ی به‌فرانباری 1316ی هه‌تاوی، به‌رانبه‌ر به‌ 11ی ژانوویه‌ی 1938ی زایینی له‌ بنه‌ماڵه‌یه‌کی نیشتمانپه‌روه‌ر له‌ گوندی “ته‌ره‌غه‌”ی بۆکان چاوی به‌ ژیان هه‌ڵێنا.

له‌ سه‌رده‌می منداڵیدا له‌ نازی باوکی بێ‌به‌ش بوو و سه‌رپه‌رستیی که‌وته‌ ئه‌ستۆی برا گه‌وره‌که‌ی، واته‌ شاعیری گه‌وره‌ی گه‌لی کورد، مامۆستا هه‌ژار.

سه‌رده‌می منداڵیی نه‌مر دوکتور سادق شه‌ره‌فکه‌ندی، هاوکات بوو له‌گه‌ڵ گه‌شه‌ی خه‌باتی ئازادیخوازانه‌ی خه‌ڵکی کوردستان و دامه‌زراندنی کۆماری کوردستان، هه‌ر بۆیه‌ راسپارده‌ و رێنوێنییه‌کانی براکه‌ی و کۆمه‌ڵێک وێنا و رووداوی دیکه‌ له‌و سه‌رده‌مه له‌ بیر و هزریدا کاریگه‌ریی دانا.

ساڵی یه‌که‌م و دووهه‌می سه‌ره‌تایی له‌ بۆکان و پاشان به‌ کۆچی بنه‌ماڵه‌که‌یان بۆ شاری مه‌هاباد، خوێندنی سه‌رتایی، ناوه‌ندیی و دوا ناوه‌ندیی له‌و شاره‌ کۆتایی پێهێنا و دوایین ساڵی خوێندنی دواناوه‌ندیی له‌ شاری ته‌ورێز خوێند و له‌ ساڵی 1338ی هه‌تاوی توانیی لیسانسی رشته‌ی شیمیی له‌ په‌یمانگای به‌رزی تاران وه‌ربگرێت.

دوکتور سه‌عید له‌ تێكـڕای قۆناخه‌کانی خوێندنیدا یه‌که‌مین یان یه‌کێک له‌ باشترین خوێندکاران بووه‌.

 

دوکتور سه‌عید مامۆستایه‌کی لێهاتوو که به‌شی‌ دوورکه‌‌وتنه‌وه‌ بوو

له‌ ساڵی 1338 وه‌کوو مامۆستای شیمی له‌ شاره‌کانی مه‌هاباد و ورمێ ده‌ستی به‌ کار کرد.

له‌ ته‌واوی ئه‌و ماوه‌یه‌دا وه‌کوو مامۆستایه‌کی لێهاتوو، به‌ مه‌به‌ستی بردنه‌ سه‌ری ئاستی زانیاریی قوتابیانی کوردستان چالاکییه‌کی تایبه‌تی له‌ خۆی نیشان دا، به‌جۆرێک که‌ ژماره‌ی ئه‌و ده‌رچوانه‌ی که‌له‌ ژێر ده‌ستی دوکتور سه‌عید ده‌رسیان ده‌خوێند رۆژ به‌ رۆژ‌ زیاتریان ده‌کرد.

سه‌رنجام ساواک (ده‌زگای هه‌وڵگری و سیخوڕیی رێژیمی پاشایه‌تی) درێژه‌ی خزمه‌تی کاک دوکتور سه‌عید له‌ کوردستان به‌ ره‌وا نابینێت و له‌گه‌ڵ ژماره‌یه‌ل له‌ مامۆستا هاوبیره‌کانی، بۆ شاره‌کانی ناوه‌ندیی ئێران وه‌ک ئه‌راک و که‌ره‌ج دوور خسته‌وه.

کاک دوکتور محه‌ممه‌د سادق شه‌ره‌فکه‌ندی، له‌ ساڵی 1349 بۆ زانستگای تاران راگوێزرا و وه‌کوو به‌شی ته‌کنیکیی رشته‌ی شیمیی ئه‌و زانستگایه‌ دستی به‌ کار کرد.
پاش ئه‌وه‌ی که‌ له‌و به‌شه‌شدا لێهاتوویی دوکتور شه‌ره‌فکه‌ندی ده‌رکه‌وت، به‌ که‌ڵک وه‌رگرتن له‌ بوورسیه‌ی وه‌زاره‌تی زانست له‌ ساڵی 1351 چووه‌ وڵاتی فه‌ڕانسه‌ و پاش چوار ساڵ خوێندن له‌ زانینگه‌ی ژماره‌ 6ی پاریس، توانیی دوکتۆرای رشته‌ی شیمی وه‌ربگرێت.

دوکتور سادق شه‌ره‌فکه‌ندی ساڵی 1355ی هه‌تاوی گه‌ڕایه‌وه‌ ئێران و وه‌کوو مامۆستای یاریده‌ده‌ری شیمی له‌ زانینگه‌ی (تربیت معلم) ده‌ستی به‌ کار کرده‌وه‌ و له‌م قوناخه‌شدا به‌ هۆی سه‌رکه‌وتنه‌کانی بوو به‌ خۆشه‌ویستی مامۆستایان و خوێندکارانی ئه‌و زانستگایه‌، به‌ جۆرێک که‌ وه‌کوو مامۆستایه‌کی دڵسۆز و له‌ هه‌مان کاتدا شۆڕشگێڕ وه‌سفیان ده‌کرد.

له‌ ئاشنایه‌تییه‌کی ساکاره‌وه‌ هه‌تا یارانی هاوچاره‌نووس

دوکتور سه‌عید له‌ ساڵی 1352ی هه‌تاوی، واته‌ کاتێک که‌له‌ پاریس خه‌ریکی خوێندنی دوکتۆرا بوو، له‌ رێگه‌ی رێبه‌ری گه‌لی کورد و حدک ئێران، دوکتور عه‌بدولـڕه‌حمان قاسملووه‌وه‌ له‌گه‌ڵ به‌رنامه‌ و سیاسه‌تی حیزبی دێموکرات ئاشنا بوو و داوای ئه‌ندامه‌تیی له‌ حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران کرد.

پاش گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ئێران وه‌کوو پردی پێوه‌ندیی نێوان دوکتور قاسملوو و ئه‌ندامانی کۆنی حیزب له‌ ناوخۆی وڵات، ئه‌رکی حیزبی خۆی به‌ لیهاتووییه‌وه‌ به‌ جێ گه‌یاند و به‌ جاران له‌ جێبه‌جێ کردنی ئه‌رکه‌کانیدا گیان که‌وته‌ مه‌ترسییه‌وه‌.

دوکتور سادق پاش تێکـڕووخانی رێژیمی په‌هله‌وی و ئاشکرا بوونی خه‌باتی حیزبی دێمۆکراتی کوردستانی ئێران له‌ ساڵی 1358ی هه‌تاوی، وه‌کوو راوێژکاری کۆمیته‌ی ناوه‌ندی و له‌ ره‌شه‌مهی‌ 1358 له‌ کۆنگره‌ی چواره‌می حیزبدا وه‌کوو ئه‌ندامی کۆمیته‌ی ناوه‌ندی هه‌ڵبژێردرا و به‌رپرسایه‌تیی کۆمیته‌ی حیزب له‌ شاری تاران که‌وته‌ سه‌ر شانی.

له‌ سه‌ره‌تای ساڵی 1359ی هه‌تاوی له‌لایه‌ن رێبه‌رایه‌تیی حیزبه‌وه‌ بۆ کاری ته‌واو وه‌خت، بانگهێشتی کوردستان کرایه‌وه‌ و له‌ ره‌تی دانیشتنه‌کانی کۆمیته‌ی ناوه‌ندیی حیزب له‌ هاوینی هه‌مان ساڵ وه‌کوو ئه‌ندامی ده‌فته‌ری سیاسیی حیزب هه‌ڵبژێردرا. هه‌روه‌ها دوکتور سادق له‌ کۆنگره‌کانی پێنج، شه‌ش، حه‌وت، هه‌شت و نۆیه‌م وه‌کوو ئه‌ندامی ده‌فته‌ری سیاسیی حیزب هه‌ڵبژێردراوه‌ته‌وه.

دوکتور سادق شه‌ره‌فکه‌ندی له‌ ماوه‌ی رێبه‌رایه‌تیی له‌ حیزبدا زیاتر به‌رپرسایه‌تیی به‌شی چاپه‌مه‌نیی وه‌ئه‌ستۆ بووه‌ و له‌ ساڵی 1365ی هه‌تاوی هه‌تا کاتی شه‌هید بوونی دوکتور قاسملوو، جێگری سکرتێری گشتیی حیزبی دێمۆکراتی کوردستانی ئێران بووه‌.

دوکتور محه‌ممه‌د سادق شه‌ره‌فکه‌ندی له‌ یه‌که‌مین دانیشتنی کۆمیته‌ی ناوه‌ندیی حیزب له‌ پاش شه‌هید بوونی دوکتور قاسملوو، به‌ تێکـڕای ده‌نگی ئه‌ندامانی کۆمیته‌ ناوه‌ندی وه‌کوو سکرتێری گشتیی حیزب و هه‌روه‌ها له‌ کۆنگره‌ی نۆیه‌م بۆ ئه‌و پۆسته‌ هه‌ڵبژێردرایه‌وه‌ و هه‌تا کاتی شه‌هید بوونی (26ی خه‌رمانانی 1371ی هه‌تاوی) ئه‌رکی قورسی سکرتێریی وه‌ ئه‌ستۆ بوو.

پێگه‌ی دوکتور سه‌عید له‌ خه‌باتی ئازادیخوازانه‌دا

خه‌باتکاری نه‌ته‌وه‌ی کورد، دوکتور سادق شه‌ره‌فکه‌ندی له‌ درێژه‌ی چالاکیی خۆی له‌ ریزه‌کانی حیزبی دێمۆکراتدا، هه‌میشه‌ خاوه‌ن رۆڵێکی بنه‌ڕه‌تی و شوێندانه‌ر له‌ رێبه‌ری کردنی حیزب و بزاڤی خه‌ڵکی کوردستان و یه‌کێک له‌ که‌سایه‌تییه‌ ناسراوکانی بزووتنه‌وه‌ی میللی ــ دێمۆکراتیکی نه‌ته‌وه‌ی کورد بوو.

دوکتور سه‌عید یاری به‌وه‌فا و ئه‌مه‌گناسی دوکتور قاسملوو بوو و پاش شه‌هید بوونی دوکتور قاسملووش به‌ لێهاتووی و کارزانی تایبه‌تیی خۆی، ئیزنی نه‌دا که‌ دوژمنانی بزووتنه‌وه‌ی ئازایخوازانه‌ی نه‌ته‌وه‌ی کورد به‌ ئامانجه‌ نگریسه‌کانیان له‌ پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ حیزبی دێمۆکرات بگه‌ن.

دوکتور سادق هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای به‌ ئه‌ندام بوونی له‌ رێبه‌رایه‌تیی حیزبی دێمۆراتی کوردستانی ئێراندا یه‌کێک له‌ داڕێژه‌ره‌ به‌ بڕشته‌کانی سیاسه‌ت و هه‌ڵوێسته‌کانی حیزب بووه‌ و شێلگیرانه‌ بۆ پاراستن و ته‌شه‌نه‌ی پرنسیپه‌کانی حیزب تێده‌کۆشاوه‌.

 

تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی رێبه‌رێکی راسته‌قینه‌

دوکتور سه‌عید خه‌باتگێڕێکی به‌ وره‌، به‌ ئه‌خلاق، راستبێژ و به‌ ته‌واو مانا سادق بوو، پاڵپشت و پشتیوانی حه‌ق و عه‌داڵه‌ت بوو ئه‌و تایبه‌تمه‌ندییانه‌ی له‌ سیاسه‌ت و کرده‌وه‌دا جێبه‌جێ ده‌کرد.

دوکتور سادق شه‌ره‌فکه‌ندی مرۆڤێکی ماندوونه‌ناس بوو و تێکڕای کات و ئه‌ندیشه‌ی خۆی بۆ کاروباری حیزبی ته‌رخان کردبوو، خه‌باتگێڕ و دێمۆکراتێکی به‌ ته‌واو مانا بوو. ئه‌و تایبه‌تمه‌ندییانه‌ له‌ کار و کرداو و گوفتاریدا ده‌رده‌که‌وت.

دوکتور سه‌عید بـڕوایه‌کی قووڵی به‌ دێمۆکراسی و مافی نه‌ته‌وه‌کانی ئێران هه‌بوو و له‌ روانگه‌وه‌ دوکتور شه‌ره‌فکه‌ندییه‌وه‌ پێوانه‌ی هه‌ر بزاڤێکی شۆڕشگێڕانه‌ له‌ ئێران و کوردستان بریتییه‌ له‌ هه‌وڵدان به‌ مه‌به‌ستی جێگیر کردنی دێمۆکراسی و دابین کردنی مافی نه‌ته‌وایه‌تیی نه‌ته‌وه‌ی کورد و تێکڕای نه‌ته‌وه‌کانی ئێران.

سیاسه‌ت و تاکتیک بۆ دوکتور سادق له‌ ده‌سته‌واژه‌کاندا قه‌تیز نه‌بووبووه‌وه‌، له‌ روانگه‌ی ئه‌وه‌وه‌ سیاسه‌ت بریتی بوو له‌ کرده‌وه‌یه‌کی شۆڕشگێڕانه‌. هه‌ر بۆیه‌ به‌ حه‌ق له‌ کرده‌وه‌شدا سیمبولی تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی رێبه‌رێکی هه‌ڵکه‌وتووی حدک ئێران بوو.

دوکتور شه‌ره‌فکه‌ندی رێبه‌رێکی پاک و بێ‌گه‌رد و خاکه‌ڕا بوو، به‌و ئه‌ندازه‌یه‌ی که‌ له‌هه‌مبه‌ر دۆستان و هه‌ڤاڵه‌کانیدا خاوه‌ن لێبوردن و ئارام بوو، به‌ هه‌مان ئه‌ندازه‌ له‌هه‌مبه‌ر دوژمنانی حیزب و گه‌ل لێبڕاو، پێداگر و دڵڕه‌ق بوو و یه‌ک هه‌نگاو له‌ هه‌ڵوێست و بنه‌ماکانی حیزبی پاشگه‌ز نه‌ده‌بووه‌وه‌.

دوکتور سادق نه‌ته‌وه‌ی کوردی به‌ گیان و دڵ خۆش ده‌ویست، هه‌ر بۆیه‌ش ژیانی خۆی کرده‌ فیدای نه‌ته‌وه‌که‌ی. نابراو له‌و ده‌سته‌ سیاسه‌تمه‌دارانه‌ نه‌بوو که‌له‌ خه‌ڵک وه‌کوو که‌ره‌سه‌یه‌ک بۆ به‌ره‌وپێش بردنی به‌رژه‌وه‌ندی خۆی که‌ڵک وه‌ربگرێت، به‌ڵکوو جگه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندیی خه‌ڵک هیچ شتێکی دیکه‌ی بۆ گرینگ نه‌بوو.

کاک دوکتور سادق ئیمانێکی پته‌و و بـڕوایه‌کی قووڵی به‌ هاوکاری و هاوخه‌باتیی نه‌ته‌وه‌کان و تێکڕای ئازادیخوازانی ئێران بوو. له‌و بـڕوایه‌دا بوو که‌ رووخانی رێژیمی ئیسلامیی ئێران به‌بێ هاوپه‌یمانی و هاوکاریی نێوان رێکخراوه‌ دێمۆکرات و گه‌شه‌خوازه‌کانی ئێران، کارێکی نه‌لواو، یان لانی‌که‌م ئاسان نابێت، بۆیه‌ له‌ هه‌ر ده‌رفه‌‌تێک له‌و پێوه‌ندییه‌دا که‌ڵکی وه‌ردرگرت و له‌ کرده‌وه‌دا بۆ به‌دیهاتنی تێده‌کۆشا.

سه‌رنجام رێکه‌وتی 26ی خه‌رمانانی 1371ی هه‌تاوی (17ی سێپتامبریی 1992ی زایینی) له‌ هێرشێکی تیرۆریستیی رێژیمی ئیسلامیی ئێران بۆ سه‌ر رێستوورانی میکۆنووس له‌ شاری بێرلینی ئاڵمان له‌گه‌ڵ کاک فه‌تاح عه‌بدولی، ئه‌ندامی کۆمیته‌ی ناوه‌ندیی حیزب و کاک هومایۆن ئه‌رده‌ڵان، کادری هه‌ڵکه‌وتووی حیزب، شه‌هید کران.